Het DISC persoonlijkheidsmodel uitgelegd

DISC is een persoonlijkheidsmodel dat werkt met vier gedragsstijlen. De naam is opgebouwd uit de beginletters van de woorden dominantie (D), invloed (I), stabiliteit (S) en consciëntieusheid (C).

In plaats van te kijken naar wat iemand denkt of voelt, richt DISC zich op zichtbaar gedrag. Het gaat dan vooral om hoe iemand communiceert, reageert op anderen en beslissingen neemt.

Volgens DISC heeft iedereen alle vier de stijlen in zich, maar meestal is er één stijl die eruit springt. Door inzicht te krijgen in je eigen gedragsstijl en die van anderen zou je effectiever kunnen samenwerken, communiceren en leidinggeven.

Het model wordt vaak visueel ondersteund met kleuren (rood, geel, groen en blauw), wat het laagdrempelig en makkelijk te onthouden maakt. Dat is ook precies de reden waarom het DISC model zoveel wordt ingezet binnen bedrijven.

Wat deze kleuren precies betekenen, bespreken we verderop in dit artikel.

Het DISC model werd voor het eerst beschreven in 1928 door de Amerikaanse psycholoog en uitvinder William Moulton Marston. In zijn boek Emotions of Normal People onderzocht hij hoe mensen zich gedragen in sociale situaties. Daarbij beschreef hij vier basisstijlen van gedrag die uiteindelijk de basis zouden vormen voor het huidige DISC model.

Een opvallend detail is dat Marston zelf geen test of meetinstrument ontwikkelde. Zijn ideeën waren puur theoretisch en bedoeld als beschrijving van gedrag, niet als classificatiesysteem. Pas in de jaren ’50 en ’60 werd het DISC model door anderen omgevormd tot een praktische test zoals die op dit moment wordt aangeboden.

De commerciële versies van DISC zijn dus geen directe uitvinding van Marston zelf. Verschillende organisaties en trainers hebben het model in de loop der tijd aangepast, doorontwikkeld en op de markt gebracht. Daardoor bestaan er tegenwoordig ook meerdere varianten van de DISC test, elk met hun eigen nuances.

Hoewel de kernideeën van Marston nog steeds herkenbaar zijn, heeft het model zich vooral ontwikkeld binnen de praktijk en niet binnen de wetenschap. Hoewel het model super populair is, is er geen wetenschappelijke onderbouwing voor de werking of betrouwbaarheid van het model.

Zoals je hierboven kon lezen worden er binnen het DISC model vier gedragsstijlen onderscheiden. Elke stijl heeft zijn eigen manier van communiceren, reageren op situaties en omgaan met anderen. Hoewel de meeste mensen een combinatie van stijlen in zich hebben, is er vaak één stijl die dominant is.

De vier stijlen worden vaak gekoppeld aan kleuren om het model visueel en herkenbaar te maken. Hieronder lichten we de persoonlijkheidsstijlen van DISC één voor één toe. Onthoud dat DISC kleuren en types niet bestaan, maar wij ons best doen om de types te koppelen aan wel bestaande persoonlijkheidseigenschappen uit het Five Factor Model oftewel het Big Five Model.

De D-stijl staat voor dominantie en wordt in het DISC model gekoppeld aan de kleur rood. Deze stijl draait om controle, snelheid en resultaat.

Mensen met een dominante gedragsstijl zijn direct, doelgericht en houden van grip op de situatie. Ze denken snel, nemen vlot beslissingen en hebben een sterke drang om vooruit te komen.

In gesprekken zijn ze to the point. Ze houden niet van omwegen, details of lange discussies. Wat telt is snelheid, duidelijkheid en efficiëntie. Je merkt het onder andere aan hun taalgebruik. Deze is namelijk kort, krachtig en vaak sturend.

Daarnaast worden dominante mensen vaak gezien als natuurlijke leiders of aanjagers. Tegelijkertijd kunnen ze in de samenwerking soms bot of ongeduldig overkomen, vooral als anderen lang twijfelen of geen duidelijke richting kiezen.

Let op: Onthoud dat een rood persoonlijkheidstype niet bestaat en niet betrouwbaar is te meten. Wat wordt beschreven bij een rood type past bij een combinatie van een hoge score op de Big Five persoonlijkheidseigenschap Extraversie en een lage score op de eigenschap Meegaandheid.

• Typische kwaliteiten. daadkrachtig, besluitvaardig en resultaatgericht
• Valkuilen. ongeduldig, dominant en weinig oog voor gevoelens van anderen

De I-stijl staat voor invloed en wordt in het DISC model gekoppeld aan de kleur geel. Deze stijl draait om enthousiasme, optimisme en sociale interactie.

Mensen met een beïnvloedende (gele) gedragsstijl zijn spontaan, expressief en gericht op contact met anderen. Ze krijgen energie van samenwerken, praten graag en staan vaak in het middelpunt van de aandacht, meestal zonder dat ze daar bewust voor kiezen.

In gesprekken zijn ze energiek en meeslepend. Ze gebruiken beeldende taal, veel expressie en zoeken vaak bevestiging. Het contact met anderen vinden ze belangrijker dan de taak zelf.

Ze brengen leven in de brouwerij en zorgen voor verbinding in teams. Maar in hun enthousiasme kunnen ze ook wat chaotisch overkomen of belangrijke details over het hoofd zien.

Let op: Onthoud dat een geel persoonlijkheidstype niet bestaat en niet betrouwbaar is te meten. Wat wordt beschreven bij een geel type past bij een combinatie van een hoge score op de Big Five persoonlijkheidseigenschappen Extraversie en Openheid en een mogelijk lage score op de eigenschap Consciëntieusheid.

• Typische kwaliteiten. Sociaal, inspirerend en motiverend
• Valkuilen.Ongestructureerd, snel afgeleid en overenthousiast

De S-stijl staat voor stabiliteit en wordt in het DISC model gekoppeld aan de kleur groen. Deze stijl draait om rust, betrouwbaarheid en harmonie.

Mensen met een stabiele (groene) gedragsstijl zijn geduldig, betrokken en zoeken graag verbinding met anderen. Ze houden van voorspelbaarheid en voelen zich prettig in een ondersteunende rol. Veranderingen of conflicten gaan ze liever uit de weg.

In gesprekken zijn ze vaak rustig en aandachtig. Ze luisteren goed, laten anderen uitpraten en stellen zich loyaal op. Hun kracht zit in het creëren van een veilige en stabiele omgeving voor anderen.

Groene mensen zijn de lijm binnen een team. Ze zorgen voor continuïteit en een prettige werksfeer. Maar hun behoefte aan harmonie kan er ook voor zorgen dat ze moeilijk ‘nee’ zeggen, zichzelf wegcijferen of te lang blijven hangen in situaties die niet goed voor hen zijn.

Let op: Onthoud dat een groen persoonlijkheidstype niet bestaat en niet betrouwbaar is te meten. Wat wordt beschreven bij een groen type past bij een hoge score op de Big Five persoonlijkheidseigenschap Meegaandheid.

• Typische kwaliteiten. Geduldig, empathisch en betrouwbaar
• Valkuilen. Conflictvermijdend, meegaand en moeite met grenzen aangeven

De C-stijl staat voor consciëntieusheid en wordt in het DISC model gekoppeld aan de kleur blauw. Deze stijl draait om precisie, logica en structuur.

Mensen met een consciëntieuze (blauwe) gedragsstijl zijn analytisch, nauwkeurig en stellen hoge eisen aan zichzelf en anderen. Ze willen graag dat dingen kloppen en zoeken naar feiten, onderbouwing en logische samenhang in alles wat ze doen.

In gesprekken stellen ze vaak kritische vragen en nemen ze de tijd om tot een weloverwogen oordeel te komen. Ze zijn niet snel tevreden met een globaal antwoord en hebben een scherp oog voor detail.

Blauwe mensen zorgen voor kwaliteit, structuur en diepgang in een team. Hun kritische instelling kan echter ook leiden tot perfectionisme, besluiteloosheid of afstandelijkheid. Zeker in snelle, onzekere of chaotische situaties kunnen ze zich wat terugtrekken.

Let op: Onthoud dat een blauw persoonlijkheidstype niet bestaat en niet betrouwbaar is te meten. Wat wordt beschreven bij een blauw type past bij een hoge score op de Big Five persoonlijkheidseigenschap Consciëntieusheid.

• Typische kwaliteiten. Analytisch, zorgvuldig en gestructureerd
• Valkuilen. Kritisch, perfectionistisch en gereserveerd

De kleuren in het DISC model maken het geheel toegankelijk en makkelijk te onthouden. Rood, geel, groen en blauw roepen namelijk direct bepaalde associaties op. Zo wordt rood vaak geassocieerd met actie, geel met vrolijkheid, groen met rust en blauw met structuur. Dat sluit goed aan bij de eigenschappen van de bijbehorende gedragsstijlen.

Maar hoe psychologisch onderbouwd is die kleurkoppeling eigenlijk? De realiteit: helemaal niet. De kleuren zijn in de basis een visueel hulpmiddel, geen wetenschappelijk fundament. De koppeling tussen kleur en gedrag is niet betrouwbaar of valide.

Dat betekent dat kleuren niet bestaan en niet betrouwbaar zijn. Het is goed te beseffen dat er geen wetenschappelijke onderbouwing onder ligt. Kleuren kunnen niet betrouwbaar gedrag of persoonlijkheid meten, verklaren of voorspellen.

Kort gezegd: de kracht van de kleuren zit in de communicatie, niet in de wetenschap.

Hoewel het DISC model veel wordt gebruikt in coaching, trainingen en bedrijven, ontbreekt het aan wetenschappelijke onderbouwing. DISC is niet ontwikkeld op basis van wetenschappelijk onderzoek en er bestaat geen gevalideerde standaardversie van de test.

De vier gedragsstijlen zijn oorspronkelijk gebaseerd op het werk van William Moulton Marston, maar zijn nooit wetenschappelijk gevalideerd als persoonlijkheidsdimensies. Er is geen bewijs dat deze indeling psychologisch volledig of betrouwbaar is.

Bovendien bestaan er allerlei commerciële varianten van de DISC test, elk met hun eigen vragen, interpretaties en rapportages. Hierdoor is het moeilijk om uitspraken te doen over de betrouwbaarheid of validiteit van “de” DISC test, want die bestaat eigenlijk niet.

Gebruik van de DISC wordt sterk afgeraden. Het model is niet betrouwbaar en niet wetenschappelijk onderbouwd.

Het DISC model wordt in de praktijk veel ingezet om gedrag inzichtelijk te maken en samenwerking te verbeteren. Omdat het model makkelijk te begrijpen is en snel herkenning oproept, wordt het vaak gebruikt in werkomgevingen waar communicatie en teamdynamiek centraal staan.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Coachingstrajecten. waarin mensen meer inzicht krijgen in hun eigen gedrag
• Teamtrainingen. om samenwerking en onderling begrip te verbeteren
• Leiderschapsontwikkeling. waarbij managers leren hoe ze beter kunnen inspelen op verschillende gedragsstijlen
• Sales en klantcommunicatie. om beter aan te sluiten op het gedrag van de ander
• Recruitment en selectie. hoewel dat laatste door het ontbreken van wetenschappelijke onderbouwing niet altijd aan te raden is

Alle gebruik van de DISC wordt sterk afgeraden. Het argument voor DISC als gespreksstarter is niet valide. Je start dan je gesprek op een onbetrouwbare en nietszeggende manier.

Let wel: hoe DISC wordt ingezet, hangt sterk af van de testvariant, de interpretatie én de ervaring van degene die ermee werkt.

DISC en de Big Five zijn allebei modellen die iets proberen te zeggen over menselijk gedrag, maar ze verschillen sterk in opzet, diepgang en onderbouwing.

Waar DISC mensen indeelt op basis van gedragsstijlen, kijkt de Big Five naar onderliggende persoonlijkheidskenmerken. Denk aan meegaandheid, consciëntieusheid, extraversie, neuroticisme en openheid voor ervaringen. Deze eigenschappen geven een veel completer en genuanceerder beeld van iemands persoonlijkheid dan de vier gedragsstijlen van DISC.

Het grootste verschil zit in de wetenschappelijke basis. De Big Five is ontwikkeld op basis van jarenlang onderzoek, getest in allerlei contexten en culturen, en wordt wereldwijd erkend als betrouwbaar model. Er bestaat zelfs een uitbreiding hiervan, het HEXACO-model, dat een zesde dimensie toevoegt. DISC daarentegen is dat niet. Er is geen standaardtest en geen wetenschappelijk bewijs dat de vier stijlen persoonlijkheid écht goed weergeven.

Ook de manier van meten verschilt. DISC plaatst mensen in één of meerdere stijlen. De Big Five werkt met schaalverdelingen, waarbij je op elk van de vijf kenmerken een bepaalde score hebt. Daardoor ontstaat een veel genuanceerder profiel.

Gebruik van DISC wordt afgeraden. Wil je een betrouwbaar en diepgaand inzicht in wie je bent, dan is het Five Factor Model oftewel het Big Five model samen met HEXACO de enige betrouwbare optie.

Alle gebruik van DISC wordt sterk afgeraden. Het is niet betrouwbaar of valide. Het verklaart, meet en voorspelt geen persoonlijkheidskenmerken of gedragingen.

DISC is niet wetenschappelijk onderbouwd, maakt gebruik van een statisch kleurenmodel en meet geen diepere persoonlijkheidstrekken. De uitkomst is niet valide of betrouwbaar.

Wil je wél weten hoe je écht in elkaar zit? Dan is een Big Five persoonlijkheidstest of HEXACO de enige betrouwbare keuze.

Benieuwd hoe jij scoort op de vijf dimensies? Met de Big Five test van Persoonlijkheid.nl ontvang je een uitgebreid persoonlijkheidsrapport waarmee je direct aan de slag kunt. Je ontdekt hoe jouw eigenschappen je kunnen helpen om meer uit jezelf te halen. Ook hebben we de zesde eigenschap van het HEXACO model toegevoegd aan de test.