Compassie: meeleven met wat de ander doormaakt

Compassie beschrijft hoe sterk je meeleeft met wat een ander doormaakt. Denk hierbij aan aanvoelen hoe iemand erin zit en je daardoor laten raken. Wij analyseren de Big Five via de aspect-benadering van DeYoung. Dit is al meer dan vijftig jaar de standaard in persoonlijkheidsonderzoek en bevestigd in tientallen talen en culturen. In dit model bestaat elke eigenschap uit twee subkenmerken. Bij meegaandheid zijn dat compassie en beleefdheid.

Het onderscheid tussen die twee is precies de kern van dit artikel. Compassie gaat over de binnenkant, namelijk wat jij voelt bij wat de ander doormaakt en beleefdheid gaat over de buitenkant, namelijk hoe jij je gedraagt in de omgang met anderen. Een collega die met tranen in de ogen slecht nieuws brengt, scoort hoog op compassie en een collega die hetzelfde nieuws vriendelijk verpakt zonder er iets bij te voelen, scoort hoog op beleefdheid. Van buiten lijken ze misschien op elkaar, maar wat er van binnen gebeurt verschilt wezenlijk.

De term empathie gebruik je misschien als synoniem, maar wij bedoelen met compassie het subkenmerk zoals het in ons model wordt gemeten. Elke score is een positie op een schaal van 0 tot 10 en geen rapportcijfer of percentage. Het rapport plaatst je op een spectrum van negen niveaus, van uitzonderlijk laag tot uitzonderlijk hoog, en benoemt bij elke positie zowel wat ze je oplevert als wat ze je kost. Niemand heeft wel of geen compassie. Iedereen zit ergens op die schaal en bij elke positie horen zowel een kracht als een valkuil.

Wie hoog scoort op compassie leeft sterk mee met wat anderen doormaken. Dat heeft een duidelijke kracht, maar ook een reële prijs. Hieronder werken we beiden uit.

Iemand met een hoge score merkt aan een half woord dat er iets speelt. Je voert een gesprek waarin de ander zich werkelijk gezien voelt, je vraagt door op wat er onder de oppervlakte zit en mensen vertellen jou dingen die ze anderen niet vertellen. Dat is geen toeval, want dat is het directe gevolg van hoe jij in contact staat.

Stel je voor dat een teamlid al weken stiller is dan normaal. Wie hoog scoort op compassie merkt dat op, vraagt ernaar en hoort dat er thuis iets speelt wat het werk raakt. Dat gesprek voorkomt dat het probleem groter wordt. In begeleidende en leidinggevende rollen is dat een concreet voordeel, want je stuurt op wat er werkelijk speelt in plaats van op wat er gezegd wordt.

Hogere meegaandheid als eigenschap hangt gemiddeld samen met meer relatietevredenheid en meer levensgeluk, en hoge meegaandheid bouwt vertrouwen en houdt teams bij elkaar. Dat zijn gemiddelden over de eigenschap meegaandheid als geheel en over grote groepen. Dit is dus niet toe te schrijven aan compassie alleen en ook geen voorspelling over een individu. De richting is wel duidelijk, want wie aanvoelt wat er speelt, bouwt vertrouwen dat anderen niet opbouwen.

Wie sterk meevoelt, draagt mee wat niet van jou is. Het verhaal van een ander blijft na het gesprek nog uren hangen. En er ontstaat een neiging die je misschien herkent: het probleem van de ander overnemen in plaats van de ander helpen het zelf op te lossen. Dat tweede voelt als helpen, maar het maakt de ander afhankelijk terwijl het jou uitput.

Er is ook een tweede punt, want een besluit dat voor de organisatie goed is maar voor één persoon pijnlijk uitpakt, wordt uitgesteld of afgezwakt, omdat je te sterk meevoelt met wat het die persoon doet. In die situaties werkt je compassie je tegen in plaats van voor je.

Het tegenwicht zit in één vraag die je jezelf bij elke impuls om te helpen kunt stellen: neem ik iets over of maak ik iets mogelijk? Alleen het tweede laat de ander sterker achter. Een gids wijst de weg en een goeroe neemt hem over.

Lage compassie wordt bijna overal gelezen als kilheid of gebrek aan empathie. Dat beeld klopt niet en het is precies het misverstand dat we hier willen rechtzetten, zodat beide kanten van de schaal dezelfde eerlijke behandeling krijgen.

Wie lager scoort blijft helder als het emotioneel wordt. Een besluit dat pijnlijk uitpakt voor iemand wordt genomen als het nodig is en slecht nieuws wordt gebracht zonder dat het gesprek erdoor ontspoort. In crisissituaties is dat vaak precies wat er nodig is.

Denk aan een leidinggevende die tijdens een reorganisatie helder blijft communiceren terwijl het team in onzekerheid zit. Niet omdat het hem niets doet, maar omdat hij niet meegezogen wordt in de emotie van het moment. Dat geeft richting waar anderen dat niet kunnen bieden.

Belangrijk om hier expliciet te benoemen is dat een lage score op compassie iets zegt over hoe sterk je meebeweegt met het gevoel van de ander. Het zegt niets over hoe je je vervolgens gedraagt en ook niet over hoe integer je bent. Hoe je anderen behandelt valt daarnaast onder eerlijkheid-nederigheid, een ander kenmerk in het model. Compassie valt onder meegaandheid en gaat over hoe je je laat raken. Iemand met lage compassie kan zich volstrekt correct en respectvol naar anderen gedragen. Lage compassie zegt niets over of iemand deugt.

Wat je niet aanvoelt, mis je ook. Signalen dat iemand vastloopt komen later binnen of helemaal niet, en mensen zeggen er minder over, omdat ze het gevoel hebben dat het toch niet landt. In een team betekent dit dat je de problemen pas hoort als ze groot zijn.

Er is ook een kant die de relatie raakt. Wie zich niet gezien voelt, investeert namelijk minder. Dat is geen moreel oordeel, maar gewoon hoe mensen werken. Wil je hier iets tegen doen? Vraag dan expliciet hoe het met iemand gaat en behandel het antwoord als informatie. Ook als je er zelf weinig bij voelt. Aandacht is een handeling en geen gevoel.

Een score op compassie krijgt pas betekenis in combinatie met de rest van je profiel. Dit is het punt waarop wij ons onderscheiden van elke aanpak die op één cijfer stuurt. Bij compassie is dit extra belangrijk, omdat deze score sneller dan welke andere als moreel oordeel wordt gelezen.

Neem de combinatie met beleefdheid, het andere subkenmerk van meegaandheid. Hoge compassie met lage beleefdheid levert iemand op die diep meeleeft en toch zegt waar het op staat. Lage compassie met hoge beleefdheid levert iemand op die onberispelijk in de omgang is zonder dat het iemand werkelijk raakt. Van buiten lijkt de tweede vaak aardiger dan de eerste, terwijl de eerste degene is die er werkelijk voor je is. Dezelfde totaalscore op meegaandheid kan dus uit heel verschillende combinaties van deze twee subkenmerken komen.

Een tweede combinatie die het beeld verandert is dat hoge compassie bij iemand die weinig grenzen stelt leegloopt, terwijl dezelfde compassie bij iemand die de eigen grens vooraf vastlegt jarenlang houdbaar is. De score verandert niet, maar de uitkomst verschilt volledig.

Herkenning is een begin, maar het is niet genoeg. De vraag is wat je er concreet mee doet richting de doelen die je jezelf stelt. Hieronder staan handvatten voor beide kanten van de schaal.

Score je hoog? Toets bij elke impuls om te helpen of je iets overneemt of iets mogelijk maakt, want zoals eerder beschreven laat alleen het tweede de ander sterker achter. Leg daarnaast vooraf vast hoeveel ruimte je geeft aan de zorgen van anderen, want in het moment beslis je daar zelden verstandig over. Een grens die je vooraf trekt, houdt langer stand dan een grens die je probeert te trekken als je al midden in het gesprek zit.

Score je laag? Behandel aandacht als handeling in plaats van gevoel. Vraag expliciet hoe het gaat en luister zonder meteen naar de oplossing te springen. Vraag daarnaast iemand in je omgeving die het wel aanvoelt om je te wijzen op wat je mist, want dat is informatie die je anders te laat binnen krijgt.

Voor beiden geldt dat binding zwaar weegt. Gezien worden en erbij horen zijn geen luxe, maar een psychologische basisbehoefte, naast autonomie en competentie erkend in de Zelfdeterminatietheorie. Voor de mentale gezondheid zijn basisbehoeften wat slapen en bewegen zijn voor de fysieke gezondheid. Je score op compassie beïnvloedt direct hoe anderen die behoefte bij jou ervaren en hoe jij die bij anderen vervult.

Maak nu de vertaalslag naar een doel dat je op dit moment nastreeft. Waar helpt je score je daarbij en waar werkt ze je tegen? Compassie is een subkenmerk binnen het bredere profiel dat samen met de andere persoonlijkheidskenmerken het volledige beeld vormt. Het complete profiel ontstaat pas wanneer je de combinatie van alle eigenschappen en subkenmerken samen pakt.

Compassie beschrijft hoe sterk je meeleeft met wat een ander doormaakt en niet hoe je je vervolgens gedraagt. Hoog scoren levert vertrouwen en zicht op wat er werkelijk speelt en kost energie en soms zelfs je eigen grens. Laag scoren levert helderheid en daadkracht op en kost signalen die je niet oppikt.

Geen van beide is beter en geen van beide ligt vast. Wat telt is dat je weet waar je staat en je gesprekken daarnaar inricht in plaats van er tegenin te blijven werken.

Wil je zien waar jij staat? Maak onze gratisprofielscan en zie hoe je met anderen meebeweegt en wat dat betekent voor je werk en je relaties.

Wil je het complete beeld met de combinatie van alle eigenschappen en de subkenmerken daaronder? Dan is onze online persoonlijkheidstest de volgende stap.