Beleefdheid: rekening houden in de omgang

Beleefdheid beschrijft de neiging om niet dwars te liggen, ruimte te geven aan de ander en wrijving in de omgang te vermijden. Het Five Factor Model, beter bekend als de Big Five, is al meer dan vijftig jaar de standaard binnen de persoonlijkheidspsychologie en wetenschappelijk bevestigd in tientallen talen en culturen. Wij analyseren de Big Five via de aspect-benadering van DeYoung, waarbij elke eigenschap bestaat uit twee subkenmerken. Bij meegaandheid zijn dat compassie en beleefdheid. Compassie gaat over meeleven met wat de ander doormaakt en beleefdheid over hoe je je in het contact gedraagt.

Daar zit ook meteen de verwarring, want iemand kan onberispelijk beleefd zijn in vorm, vriendelijk groeten, netjes bedanken en nooit zijn stem verheffen, maar toch laag scoren op dit subkenmerk. Want de vraag is niet of je netjes doet, maar of je bereid bent tegen iemand in te gaan. Beleefdheid als persoonlijkheidskenmerk is een diepere neiging die bepaalt hoe snel je instemt, hoe makkelijk je terugdeinst en hoe groot de drempel is om iets te zeggen dat de ander misschien niet wil horen.

Iedereen zit ergens op een schaal van 0 tot 100, die in het rapport wordt weergegeven op een negenpuntsspectrum. Zie dit vooral niet als een rapportcijfer of percentage, want het is een positie op een spectrum en bij elke positie horen zowel een kracht als een valkuil.

Wie hoog scoort op beleefdheid beweegt makkelijk mee, houdt gesprekken soepel en vermijdt onnodige botsingen. Dat klinkt als winst, maar er is ook een keerzijde. Hieronder werken we beide kanten uit.

Iemand met een hoge score op beleefdheid is prettig om mee samen te werken. Niet omdat die persoon nooit een mening heeft, maar omdat hij of zij die mening niet ten koste van alles doordrukt. Gesprekken verlopen soepeler, samenwerkingen houden langer stand en deuren blijven open die bij meer wrijving gesloten zouden zijn. In rollen waarin je van veel partijen afhankelijk bent, is dat een groot voordeel.

Hogere meegaandheid hangt gemiddeld samen met meer relatietevredenheid en meer levensgeluk. Dat zijn gemiddelden over de eigenschap meegaandheid als geheel, gemeten over grote groepen, en niet toe te schrijven aan beleefdheid alleen. Maar ze laten wel zien dat de neiging om rekening te houden met anderen iets is dat relaties draagt. Een team dat weinig slijtage kent, houdt meer energie over voor het werk zelf.

Wie wrijving vermijdt, laat het gesprek dat pijn doet liggen. Het slechte voorstel wordt niet afgewezen, maar afgezwakt. De collega die zijn werk niet doet, wordt niet aangesproken. Het conflict dat vandaag klein was, wordt over drie maanden groot. In de vergadering knik je instemmend en buiten de deur zeg je wat je er echt van vindt. Je stemt in terwijl je het er niet mee eens bent en je merkt dat je meer meebeweegt dan je zou willen.

Lagere meegaandheid hangt gemiddeld samen met meer werelds succes in de zin van geld, macht en status. Ook dat is een gemiddelde over de eigenschap als geheel en geen uitspraak over beleefdheid alleen. Maar het wijst op iets wezenlijks, want wie nooit terugduwt, geeft de richting vaak uit handen. Alles wat blijft liggen komt later terug in een vorm die niemand wil.

Lage beleefdheid wordt in de meeste gesprekken gelezen als bot of onbeschoft. Dat beeld klopt niet, en het rechtzetten ervan is precies wat deze sectie doet. Want de kracht van deze kant is precies wat organisaties nodig hebben op het moment dat iets echt moet veranderen.

Wie lager scoort op beleefdheid zegt wat er te zeggen valt. Ook als het ongemakkelijk is. Het probleem waar iedereen omheen loopt, wordt benoemd. Een slecht plan wordt afgewezen zolang het nog kan worden bijgesteld. Niemand hoeft te raden wat je werkelijk vindt. Stel je een teambespreking voor waarin iedereen zwijgt over een aanpak die niet werkt, behalve één persoon die het gewoon benoemt. Die persoon is niet aardig of onaardig, maar wel duidelijk, en die duidelijkheid houdt het team bij de feiten.

In onderhandelingen is dat een voordeel en in teams betekent het dat problemen klein blijven, omdat ze vroeg op tafel komen. Belangrijk om hier te benadrukken is dat lage beleefdheid niets zegt over of iemand om anderen geeft. Dat is compassie, het andere subkenmerk. Iemand kan hard confronteren, maar juist vanuit oprechte betrokkenheid.

Duidelijkheid die te vaak komt en te weinig verpakt is, kost iets. Mensen worden namelijk voorzichtiger, delen minder en gaan het gesprek liever uit de weg waardoor je juist minder te horen krijgt. In een team kan goede inhoud daarnaast verloren gaan in de wrijving die de vorm oproept. Dat is niet hypothetisch, maar een patroon dat regelmatig voorkomt in samenwerkingen waar directheid de boventoon voert.

Herken je dit gedrag en wil je er iets aan doen? Begin met wat er wel goed gaat voordat je zegt wat er beter moet en vraag na een scherp gesprek hoe het is aangekomen. Jij voelt de wrijving namelijk minder dan de ander.

Een score op beleefdheid vertelt pas iets wanneer je hem leest in combinatie met de rest van je persoonlijkheidsprofiel. De meest sprekende combinatie is die met compassie, het andere subkenmerk van meegaandheid.

Vier combinaties laten zien hoe groot het verschil kan zijn bij dezelfde score op beleefdheid.

• Hoge beleefdheid en hoge compassie: iemand die vriendelijk is en het ook meent. De bereidheid om rekening te houden met anderen komt voort uit oprechte betrokkenheid.
• Hoge beleefdheid en lage compassie: iemand die onberispelijk in de omgang is zonder dat het iets betekent. De vorm klopt, maar de verbinding ontbreekt en dat voelt de ander vaak wel zonder het te kunnen benoemen.
• Lage beleefdheid en hoge compassie: de confronterende vriend die het beste met je voorheeft. Direct, soms scherp, maar vanuit oprechte betrokkenheid.
• Lage beleefdheid en lage compassie: iemand met wie samenwerken hard werk is, omdat noch de vorm noch de verbinding aanwezig is.

Vier keer dezelfde eigenschap en vier compleet andere mensen. Dat illustreert waarom één score nooit het volledige verhaal vertelt.

Er is nog een onderscheid dat hier relevant is. Wie zich netjes gedraagt, hoeft niet eerlijk te zijn. Beleefdheid gaat namelijk over hoe je je in het contact opstelt en niet over of je integer handelt. Dat laatste valt onder een aparte eigenschap binnen het HEXACO-model, namelijk eerlijkheid-nederigheid. Iemand kan in de omgang vriendelijk en inschikkelijk zijn en tegelijk strategisch oneerlijk. Wie op één cijfer stuurt, stuurt op ruis. Wie het samenspel leest, ziet de persoon.

Persoonlijkheidsmodellen leveren het meeste op wanneer je de stap maakt van herkenning naar toepassing. “Dit ben ik” is het begin, maar niet het eindpunt. De vraag die telt is wat je met deze kennis doet richting de doelen die je jezelf stelt.

Voor wie hoog scoort op beleefdheid zijn er twee handvatten die direct toepasbaar zijn. Bepaal vooraf welk punt je hoe dan ook maakt in een gesprek en zeg het vroeg, want hoe langer je wacht hoe hoger de drempel wordt. Onderscheid daarnaast de boodschap van de toon. Je kunt hetzelfde zeggen met alle vriendelijkheid die je in je hebt. De vraag is niet of je het zegt, maar hoe, want wat je niet uitspreekt verdwijnt niet, maar verplaatst zich naar irritatie.

Voor wie laag scoort op beleefdheid geldt een ander startpunt. Begin met wat er goed gaat voordat je zegt wat er beter moet. Check na afloop hoe het is aangekomen, want jij voelt de wrijving minder dan de ander. Dezelfde inhoud, maar beter verpakt, bereikt vaker het doel.

Neem daarna een doel dat je op dit moment nastreeft. Kijk hoe je score je daarbij helpt en waar ze je in de weg zit. Beleefdheid is een van de tien subkenmerken en het volledige beeld ontstaat pas wanneer je de andere persoonlijkheidskenmerken er ook in meeneemt. Persoonlijkheid bepaalt hoe je van nature handelt, maar ligt niet vast. Juist dat maakt het de moeite waard om te weten waar je staat.

Beleefdheid beschrijft hoeveel je meebeweegt in de omgang en niet hoe netjes je bent. Hoog scoren levert soepele samenwerking op en kost het gesprek dat gevoerd moet worden. Laag scoren levert duidelijkheid op en kost wrijving die niet altijd nodig is.

Geen van beide is beter en geen van beide ligt vast. Wat telt is dat je weet waar je staat en dat je je gesprekken daarnaar inricht in plaats van er tegenin te blijven werken.

Wil je zien waar je staat? Onze gratis profielscan laat je zien hoe je je opstelt in de omgang en wat dat betekent voor je samenwerking.

Wil je daarna het complete profiel, met de combinatie van alle eigenschappen en de subkenmerken daaronder? Dan raden we je aan om onze professionele persoonlijkheidstest te maken.