Hebzucht-vermijding: hoeveel status en bezit je nodig hebt

Hebzucht-vermijding beschrijft de mate waarin luxe, status en bezit je koud laten als doel op zich. Wij rapporteren naast de vijf eigenschappen van het Big Five-model een zesde score apart, afkomstig uit het HEXACO-model. Die zesde eigenschap heet Eerlijkheid-nederigheid en bestaat uit vier facetten: oprechtheid, eerlijkheid, hebzucht-vermijding en bescheidenheid. Anders dan de Big Five-eigenschappen, die we via twee subkenmerken analyseren, worden deze vier facetten samen gerapporteerd als één totaalscore.

Het onderscheid met ambitie is cruciaal. Iemand kan een bedrijf van niets tot iets groots bouwen en er niets van laten zien. Iemand anders kan weinig hebben en veel waarde hechten aan wat er zichtbaar is. Het gaat niet om hoeveel je hebt, maar om hoeveel het voor je betekent. Iedereen zit ergens op dit spectrum en bij elke positie horen zowel een kracht als een valkuil. De score die je terugkrijgt is je totaalscore op Eerlijkheid-nederigheid als geheel, maar dit facet helpt je begrijpen wat die dimensie inhoudelijk betekent.

Wie hier veel van heeft, laat zich weinig leiden door geld, status of de verwachting van anderen. Dat klinkt eenvoudig, maar het heeft concrete gevolgen voor hoe je beslissingen neemt, onderhandelt en samenwerkt. Hieronder de kracht en de prijs van die positie.

Stel dat je een aanbod krijgt dat aanzienlijk meer betaalt, maar minder aansluit bij wat je belangrijk vindt. Wie hier veel van heeft, wijst dat aanbod af zonder veel innerlijke strijd, simpelweg omdat de prijs niet de doorslag geeft. Dat levert een reële vrijheid op in onderhandelingen en loopbaankeuzes: je bent minder stuurbaar via geld en daardoor moeilijker te verleiden tot iets wat je eigenlijk niet wilt.

Er is ook een kant die met tevredenheid te maken heeft. Wie niet jaagt op wat een ander heeft, vergelijkt minder en is daardoor vaker tevreden met wat er is. Motivatie die uit jezelf komt, geeft duurzame energie. Extern gedreven doelen zoals salaris en status geven een kortere piek die sneller wegebt.

De keerzijde wordt zelden gezien, maar is reëel. Wie weinig om geld geeft, onderhandelt er ook slecht over. Tarieven blijven te laag, een verhoging wordt niet gevraagd en een aanbod wordt geaccepteerd zonder tegenvoorstel, simpelweg omdat het onderwerp weinig doet. Op termijn kost dat niet alleen inkomen, maar ook positie, want in veel omgevingen wordt de prijs die je vraagt gelezen als de waarde die je levert.

Er is ook een variant die anderen raakt. Wie zelf niet op erkenning let, onderschat hoeveel het voor een teamlid uitmaakt om die erkenning te krijgen in een zichtbare vorm. Het tegenwicht is concreet. Behandel je tarief als informatie over je werk in plaats van als iets persoonlijks en laat het bepalen door de waarde die je levert, niet door hoe weinig je nodig hebt. Wie weinig nodig heeft, hoeft dat niet te laten zien in wat hij vraagt.

Een lage positie op dit facet wordt snel gelezen als materialistisch of oppervlakkig. Dat is niet hoe we met dit model werken. Wij beschrijven een neiging, geen persoon en zeker geen oordeel. Hieronder de kracht en de prijs van wie hier weinig van heeft.

Wie hier weinig van heeft, weet wat iets waard is en vraagt ernaar. Een gesprek over geld wordt gewoon gevoerd, een tarief wordt verhoogd zonder gedoe en een onderhandeling gaat makkelijker omdat de uitkomst er echt toe doet. In een zakelijke context is dat een concreet voordeel: een ondernemer die materieel wil vooruitgaan, heeft precies die motor nodig om iets in beweging te zetten en te houden.

Een tastbaar doel werkt ook motiverend. Wie zichzelf iets gunt na een prestatie, houdt de inspanning langer vol. Dit zegt niets over integriteit. Iets willen hebben is iets anders dan het van een ander afpakken. Eerlijkheid is een apart facet van Eerlijkheid-nederigheid en loopt niet gelijk op met hebzucht-vermijding.

Wie betekenis haalt uit wat het oplevert, blijft afhankelijk van de volgende trede. Er komt altijd iemand met meer en de vergelijking eindigt nooit vanzelf. Doelen die van buitenaf worden aangedreven geven een kortere piek en branden sneller op dan doelen die je zelf belangrijk vindt. Dat is precies de reden dat mensen die alles bereikt hebben zich alsnog leeg kunnen voelen.

Het tegenwicht is eenvoudig, maar veelzeggend. Toets bij een doel of je het ook zou nastreven als niemand het ooit zou zien. Dat onderscheidt het doel dat energie geeft van het doel dat energie kost. Gebruik de tastbare beloning als brandstof, niet als bestemming, want de bestemming verschuift altijd mee.

De betekenis van dit facet ontstaat pas in combinatie met de rest van het profiel. Dat geldt voor elk kenmerk, maar bij hebzucht-vermijding is het extra belangrijk, omdat status willen en oneerlijk handelen voortdurend op één hoop worden gegooid. Dat is een vergissing die het model corrigeert.

Neem de combinatie met eerlijkheid, want die is hier doorslaggevend. Wie hier weinig van heeft en hoog scoort op eerlijkheid, wil veel verdienen en doet dat volstrekt zuiver. Wie hier weinig van heeft en laag scoort op eerlijkheid, wil ook veel verdienen, maar rekt daarbij de grenzen op. Hetzelfde verlangen, een compleet ander pad. De combinatie met bescheidenheid werkt net zo verhelderend: iemand kan graag mooie dingen hebben en zichzelf toch niet boven een ander plaatsen. Dat is een veelvoorkomende combinatie die van buitenaf vaak verkeerd wordt gelezen.

Dezelfde totaalscore op Eerlijkheid-nederigheid kan bovendien uit heel verschillende combinaties van de vier facetten komen. Wie op één cijfer stuurt, stuurt op ruis. Wie het samenspel leest, ziet de persoon.

Persoonlijkheidsmodellen zijn pas nuttig als ze van herkenning naar toepassing bewegen. Hieronder staan handvatten voor beide kanten van de schaal.

Voor wie hier veel van heeft: behandel je tarief als informatie over je werk en niet als iets persoonlijks. Laat het bepalen door de waarde die je levert, niet door hoe weinig je nodig hebt. Let daarnaast bewust op erkenning die voor jou weinig betekent, maar voor een ander veel. Een compliment in het openbaar, een titel of een zichtbare beloning kan voor een teamlid precies het verschil maken dat je zelf niet nodig hebt.

Voor wie hier weinig van heeft: toets bij elk doel of je het ook zou nastreven als niemand het ooit zou zien. Dat onderscheid, tussen wat jijzelf belangrijk vindt en wat je omgeving belangrijk vindt, is de kern van duurzame motivatie. Gebruik de tastbare beloning als brandstof om in beweging te komen, maar laat de richting bepalen door wat je zelf waardevol vindt.

Voor beiden geldt dat persoonlijkheid niet vastligt. Het is beïnvloedbaar en veranderbaar, zeker als je weet waar je staat en wat dat voor jou betekent in de context die er voor jou toe doet.

Eerlijkheid-nederigheid bestaat uit vier facetten: oprechtheid, eerlijkheid, hebzucht-vermijding en bescheidenheid. Oprechtheid gaat over niet manipuleren, eerlijkheid over niet profiteren, hebzucht-vermijding over hoeveel status en bezit je nodig hebt en bescheidenheid over jezelf niet boven anderen plaatsen. Die vier lopen niet gelijk op en dat is precies waarom de totaalscore minder zegt dan de vier facetten eronder.

Iemand kan graag mooie dingen hebben en tegelijk volstrekt zuiver zaken doen. Iemand anders kan bescheiden leven en toch manipulatief zijn in hoe hij met mensen omgaat. De combinatie vertelt het verhaal, niet één getal. Voor het volledige beeld van Eerlijkheid-nederigheid als eigenschap verwijzen we je naar de pagina over Eerlijkheid-nederigheid.

Hebzucht-vermijding beschrijft hoeveel status en bezit voor je betekenen, niet hoe ambitieus je bent. Veel ervan levert vrijheid en tevredenheid op, maar kost je onderhandelingspositie. Weinig ervan levert drive en een scherp gevoel voor waarde op, maar het kost rust zodra de vergelijking nooit eindigt. Geen van beide is een oordeel en geen van beide ligt vast.

Wil je weten waar je staat? De test doen geeft je inzicht in je positie op Eerlijkheid-nederigheid als geheel, de eigenschap waar dit facet onder valt. Zo zie je wat je werkelijk drijft en wat dat betekent voor de keuzes die je maakt.

Voor wie het complete profiel wil met de combinatie van alle eigenschappen en de facetten daaronder, is het volledige persoonlijkheidsrapport de volgende stap.