Openheid voor ervaringen: de trek die bepaalt hoe je denkt

Openheid voor ervaringen beschrijft de mate waarin iemand nieuwsgierig is, openstaat voor nieuwe ideeën en ervaringen en geneigd is om in abstracties en mogelijkheden te denken. Het Five Factor Model, waarop de Big Five is gebaseerd, is al meer dan vijftig jaar de standaard in de persoonlijkheidspsychologie en empirisch bevestigd in tientallen talen en culturen.

Wij analyseren openheid via de aspect-benadering van DeYoung, waarbij elke eigenschap bestaat uit twee subkenmerken. Bij openheid zijn dat Esthetiek en Intellect. Twee misverstanden verdienen hier direct een rechte streep doorheen. Openheid is niet hetzelfde als extraversie, want het eerste gaat over hoe je denkt en het tweede over waar je energie vandaan haalt in contact met anderen. Ook is openheid niet hetzelfde als creativiteit. Het is de voedingsbodem en geen garantie. Wie hoog scoort denkt in mogelijkheden, maar of daar iets uitkomt hangt af van de rest van het profiel.

Niemand is wel of niet open. Iedereen zit ergens op een schaal van 0 tot 100 en wij analyseren die schaal in negen niveaus, met bij elk niveau zowel een kracht als een valkuil. Een hogere score is om die reden niet automatisch beter.

“Geen labels die je in een hokje duwen, maar een kaart van hoe jij in elkaar zit.”

Wie hoog scoort op openheid, ervaart de wereld als een ruimte vol mogelijkheden. Dat heeft een duidelijke kracht, maar ook een even duidelijke prijs.

Iemand met een hoge score legt snel verbanden tussen dingen die los van elkaar lijken te staan, voelt zich comfortabel bij onzekerheid en abstractie en verkent alternatieven voordat de keuze valt. In een organisatie is dit vaak degene die de nieuwe richting bedenkt en die ziet dat de huidige aanpak zijn houdbaarheidsdatum nadert voordat iemand anders het merkt.

Stel je een leidinggevende voor die in een strategiesessie drie scenario’s op tafel legt die niemand had overwogen. Niet omdat ze de opdracht verkeerd begreep, maar omdat haar hoofd automatisch naar de randen van het vraagstuk beweegt. Hoger scoren op openheid hangt gemiddeld samen met meer creativiteit en meer ervaren autonomie. Dit zijn gemiddelden over grote groepen en dus geen voorspelling over een individu.

Wie in mogelijkheden denkt, heeft moeite met afronden. Het volgende idee is aantrekkelijker dan het afmaken van het vorige, routine verveelt snel en aandacht versnippert over te veel sporen tegelijk. In werk levert dat veel initiatieven op die nooit landen, ongeduld bij taken die herhaling en precisie vragen en soms weerstand tegen de saaie fase waarin een idee pas waarde krijgt.

Dit is geen zwakte maar een patroon dat om tegenwicht vraagt. Kies bewust minder sporen en spreek vooraf af wanneer iets af is in plaats van perfect. Hoge openheid bedenkt de nieuwe richting en lage openheid maakt het bestaande beter.

Lage openheid wordt in veel beschrijvingen weggezet als traditioneel of behoudend zonder dat de functionele waarde wordt benoemd. Wij behandelen beide kanten van de schaal gelijkwaardig.

Wie laag scoort op openheid maakt het bestaande beter in plaats van steeds iets nieuws te beginnen. Dat betekent dieper specialiseren, vasthouden aan wat aantoonbaar werkt en niet meebewegen met elke trend die voorbij komt. Denk aan de specialist die na tien jaar nog steeds de beste is in zijn vakgebied, niet ondanks zijn focus maar dankzij. In teams en processen levert dat stabiliteit en betrouwbaarheid op en in vakgebieden waar precisie en herhaling tellen is het simpelweg de betere uitrusting.

Dit zegt niets over intelligentie of interesse, want het is een andere denkvoorkeur en geen kleinere. Een lage score zegt niets over vakbekwaamheid.

Vasthouden aan het vertrouwde wordt lastig zodra de omgeving verandert en de vertrouwde aanpak niet meer past. Abstracte of hypothetische discussies kunnen ongemakkelijk voelen en er is een risico om vast te denken in patronen die ooit werkten maar nu knellen. Dat kan voelen als mentale sleur, met weinig speelruimte in je hoofd en het idee dat er weinig nieuws meer bijkomt.

Het tegenwicht hoeft niet groot te zijn, want nieuwe input hoeft niet groot te zijn, maar wel regelmatig. Persoonlijkheid staat niet vast en is beïnvloedbaar, wat betekent dat ook denkpatronen zich kunnen verbreden met de juiste prikkels.

Twee mensen kunnen dezelfde totaalscore op openheid hebben en toch totaal verschillend zijn. Dat komt doordat openheid is opgebouwd uit twee subkenmerken die niet gelijk hoeven op te lopen. Pas samen vertellen ze wat iemands openheid in de praktijk betekent.

Esthetiek beschrijft de gevoeligheid voor schoonheid en zeggingskracht: in kunst, muziek, natuur, taal of vormgeving. Het gaat om hoe sterk iets binnenkomt en niet om artistiek talent. Wie hier hoog scoort wordt geraakt door dingen die een ander nauwelijks opmerkt en heeft vaak een rijke innerlijke wereld. Wie laag scoort beoordeelt dezelfde dingen nuchterder en functioneler zonder dat dit ten koste gaat van kwaliteit of aandacht voor detail.

Intellect beschrijft de behoefte om ideeën te verkennen, abstracte vraagstukken te doordenken en nieuwe concepten te leren. Dit subkenmerk hangt in werk het sterkst samen met strategisch en analytisch denken. Iemand kan diep geraakt worden door een gebouw of een tekst zonder ooit behoefte te hebben aan een theoretisch debat en andersom. Dezelfde totaalscore op openheid kan dus uit heel verschillende combinaties van Esthetiek en Intellect komen.

Een score op openheid vertelt iets, maar niet alles. De betekenis van een score ontstaat pas in combinatie met de rest van het profiel.

Hoge openheid met hoge ijver levert iemand op die ideeën bedenkt én afmaakt. Hoge openheid met lage ijver levert een idee-machine op waar zelden iets uitkomt. Dezelfde openheidsscore en toch een compleet ander mens. Een tweede combinatie maakt het nog scherper. Hoge openheid met hoge emotionaliteit maakt verandering spannend en intens, terwijl dezelfde openheid bij iemand die weinig van slag raakt vooral als avontuur voelt.

Hetzelfde geldt voor teams. Een team dat alleen uit vernieuwers bestaat maakt nooit iets af. Een team dat alleen uit uitvoerders bestaat loopt vast zodra de omgeving verandert. Hoge openheid bedenkt de nieuwe richting en lage openheid maakt het bestaande beter en specialiseert dieper. Een groeiende organisatie heeft beide nodig.

Wie op één cijfer stuurt, stuurt op ruis en wie het samenspel leest, ziet de persoon.

Openheid wordt zichtbaar in concrete momenten en niet in abstracte beschrijvingen. Hoe iemand reageert op een voorstel dat afwijkt van de gebruikelijke aanpak, hoe iemand omgaat met feedback die buiten het eigen kader valt of hoe iemand beslist als de uitkomst onzeker is. Hoge openheid verkent dan alternatieven en stelt vragen, en lage openheid toetst aan wat aantoonbaar werkt. Allebei functioneel, alleen is het afhankelijk van wat de situatie vraagt.

Voor leidinggevenden geldt dit ook in de richting van het team. Openheid bepaalt hoe je omgaat met nieuwe ideeën en meegaandheid bepaalt hoe je reageert op een mening die tegen de jouwe ingaat. Wie een team aanstuurt waarin beide kanten van de openheidsschaal zitten, verdeelt werk naar denkvoorkeur in plaats van iedereen dezelfde rol te geven. De vernieuwer op het vraagstuk zonder gebaande paden en de specialist op wat precisie en herhaling vraagt. Dat is geen compromis, maar de beste inzet van allebei.

Het marketingteam van Vollan ervoer dit direct na een teamtraining bij ons. Jara de Gans, Head of Marketing: “Niet alleen interessant om meer over jezelf te leren, maar vooral ook om elkaar beter te begrijpen als team. De training zorgde voor goede gesprekken, meer begrip onderling en praktische inzichten waar je direct iets mee kan binnen je samenwerking.”.

Persoonlijkheidsinzicht heeft pas waarde als het iets verandert aan hoe je werkt. Hieronder staan handvatten voor beide kanten van de schaal.

Voor wie hoog scoort op openheid geldt het volgende. Beperk het aantal sporen en spreek vooraf af wanneer iets af is, zodat ideeën de uitvoeringsfase halen. Zoek daarnaast bewust de ruimte op waar openheid tot zijn recht komt. Spel is de zuiverste vorm van vrijheid: een activiteit doen om de activiteit zelf. Toets dat met twee vragen:

• Zou ik dit ook doen als niemand het zag?
• Zou ik dit ook doen als het me niets opleverde?

Als het antwoord op beide vragen ja is, zit je in de kern van wat je drijft.

Voor wie laag scoort op openheid geldt een ander vertrekpunt. Bouw kleine en regelmatige nieuwe input in plaats van te wachten op het grote moment. Zet de kracht van verdieping bewust in door ergens echt de beste in te worden. Dat is geen beperking, maar een strategie die bij jouw denkvoorkeur past.

Voor beiden geldt de flow-voorwaarde. Een uitdaging die maximaal is maar binnen je kunnen ligt met directe feedback op wat je doet. Onderzoek naar flow laat zien dat regelmatige flow-momenten het geluksgevoel verhogen.

Openheid beschrijft hoe je denkt en waar je van nature op aanslaat, opgebouwd uit Esthetiek en Intellect. Hoog scoren brengt vernieuwing en verbeelding, maar kost afronding. Laag scoren brengt diepte en betrouwbaarheid, maar kost aanpassingsvermogen. Geen van beide is beter en geen van beide ligt vast.

Wat telt is dat je weet waar je staat en dat je je werk daarnaar inricht in plaats van er tegenin te blijven werken. Wij geloven in inzicht dat je iets oplevert en niet in labels die je in een hokje duwen.

Je kunt onze gratis test doen om te zien waar je staat op openheid en op de vier andere eigenschappen. Wil je het volledige plaatje met de combinatie van alle eigenschappen en de subkenmerken daaronder? Dan vind je dat in ons volledige persoonlijkheidsrapport. Wij kijken bij Persoonlijkheid.nl altijd naar dat samenspel, omdat een losse score op een eigenschap nog weinig over je zegt.