Eerlijkheid-nederigheid: hoe jij anderen behandelt

Eerlijkheid-nederigheid beschrijft de mate waarin je eerlijk en bescheiden omgaat met anderen. Ook wanneer er iets te winnen valt en niemand meekijkt. Wij rapporteren deze eigenschap naast de vijf Big Five-eigenschappen als een zesde score, afkomstig uit het HEXACO-model. Waar de vijf andere eigenschappen via de aspect-benadering elk twee subkenmerken hebben, bestaat deze zesde score uit de vier facetten oprechtheid, eerlijkheid, hebzucht-vermijding en bescheidenheid.

Het onderscheid met meegaandheid is de kern van dit artikel. Meegaandheid gaat namelijk over hoe je je laat behandelen en eerlijkheid-nederigheid over hoe jij anderen behandelt. Dat zijn twee losse schalen en alle vier de combinaties bestaan. Iemand kan hoog scoren op meegaandheid en op eerlijkheid-nederigheid. Zo’n iemand is aardig en meent het ook. Ook kan iemand laag scoren op meegaandheid en hoog op eerlijkheid-nederigheid. Zo’n iemand is hard in het proces, maar wel betrouwbaar in de uitkomst. De combinatie die mensen het vaakst verkeerd inschatten is hoge meegaandheid met lage eerlijkheid-nederigheid. Dit is namelijk iemand die prettig is in de omgang, maar het eigen belang staat stilletjes voorop.

Wat deze eigenschap uniek maakt, is dat een lage score van buiten vaak onzichtbaar is. Iemand kan volstrekt integer overkomen en tegelijk consequent het eigen belang vooropstellen. Omdat het gedrag zo aardig oogt, wordt het zelden opgemerkt, en juist daarom loont het om deze eigenschap goed te begrijpen.

Hoog scoren op Eerlijkheid-nederigheid wordt snel als moreel eindoordeel gelezen, maar dat is het niet. Het is een positie op een schaal, met een kracht en een prijs, net als elke andere eigenschap.

Wie hoog scoort, komt afspraken na, ook als niemand het controleert. Daarnaast pakt die geen voordeel dat ten koste gaat van een ander en heeft die geen behoefte om zichzelf groter te maken dan nodig. Stel je een ondernemer voor die een fout ontdekt in een factuur ten nadele van de klant. De persoon die hoog scoort meldt het bij de klant, terwijl de klant het waarschijnlijk nooit zal merken. Dat kost hem op dat moment geld, maar hij bouwt een reputatie op die geen enkele verkooptechniek kan evenaren.

In samenwerking betekent dit dat mensen zaken durven doen zonder alles dicht te timmeren. Dat scheelt een hoop toezicht en levert vertrouwen op. In leiderschap betekent het dat mensen je op je woord geloven, wat op termijn zwaarder weegt dan welke vaardigheid dan ook. Wederkerigheid, loyaliteit en altruïsme zijn de drie dragende principes van samenwerking en iemand met een hoge score heeft de neiging ze vanzelf te belichten.

Wie zelf nooit een voordeel pakt, verwacht het ook niet van een ander en wordt daardoor makkelijker gebruikt. Zo leveren onderhandelingen minder op, omdat de bereidheid om druk te zetten ontbreekt. Daarnaast heeft bescheidenheid een prijs die zelden benoemd wordt: wie zijn eigen prestatie niet noemt, ziet die aan een ander toegeschreven worden.

Het helpt om hier een onderscheid te maken, want opeisen wat je toekomt is iets anders dan afpakken wat een ander toekomt. Die twee worden vaak op één hoop gegooid, maar ze zijn fundamenteel verschillend. Wie hoog scoort, kan leren het eerste te doen zonder het tweede te worden. Vertrouwen verdienen is één ding, maar het ook verzilveren is een tweede.

Dit is de gevoeligste sectie van dit artikel, want een lage score wordt makkelijk als veroordeling van karakter gelezen. Dat is niet hoe wij met dit model werken, want wij beschrijven een neiging en geen persoon. Elke positie op het spectrum heeft zijn eigen voordelen en kosten.

Wie lager scoort, ziet het eigen belang scherp en durft daarnaar te handelen. In onderhandelingen levert dat resultaat op. Een inkoper die precies weet wat hij wil, bereid is druk te zetten en de situatie leest vanuit het perspectief van de ander, haalt betere deals dan iemand die dat niet doet. Dat is een reëel voordeel in een markt waarin iedereen iets wil.

Er zit ook strategisch vermogen in, namelijk kunnen inschatten wat de ander beweegt en dat gebruiken om tot een overeenkomst te komen. Deze eigenschappen zijn op zichzelf niet verkeerd, maar het hangt af waar je ze op richt. Een neiging die als problematisch geldt kan je grootste kwaliteit zijn zodra je die bewust inzet voor iets wat verder reikt dan jezelf.

Wie het eigen belang consequent vooropstelt, bouwt relaties die zo lang meegaan als het voordeel duurt. Mensen merken het op termijn, ook als ze het niet kunnen benoemen, en gaan zich indekken. Wat op korte termijn wint, kost op lange termijn de samenwerking waarin het echte resultaat zit. Dit wordt op de langere termijn zichtbaar in patronen.

In de wetenschap houdt Eerlijkheid-nederigheid verband met een cluster van trekken dat bekendstaat als de Dark Triad. Deze bestaat uit machiavellisme, narcisme en psychopathie. Dit is een wetenschappelijk kader en wederom geen etiket voor personen. Wij benoemen het hier omdat het de richting aangeeft van wat een consequent lage score in combinatie met andere factoren kan betekenen.

Een totaalscore vertelt je waar je staat op de schaal, maar de vier facetten vertellen je waarom. Ze kunnen onderling sterk van elkaar afwijken en dat maakt de eigenschap persoonlijker en preciezer dan een enkel getal.

Oprechtheid is de neiging om niet te manipuleren of te vleien om je zin te krijgen. Wie hier hoog scoort zegt wat er is, ook als een omweg handiger zou zijn. Wie laag scoort weet feilloos welke toon bij wie werkt en past die aan naar wat het meeste oplevert. Dat kan charmant zijn, maar het is ook strategisch en de ander voelt dat verschil vroeg of laat.

Eerlijkheid gaat hier niet over waarheidsgetrouw spreken, maar over profiteren. Het draait om de vraag wat je doet als je iets kunt pakken zonder dat het opvalt. Wie hier hoog scoort rekent ook af wat niemand op de rekening had gezet. Wie laag scoort ziet zo’n moment vooral als een kans die je niet laat liggen.

Hebzucht-vermijding beschrijft de mate waarin luxe, status en bezit je koud laten. Wie hier hoog scoort hoeft niet te laten zien wat er verdiend is. Wie laag scoort haalt betekenis uit wat het oplevert en uit wat dat zichtbaar maakt. Dit zegt niets over ambitie, want je kunt enorm gedreven zijn zonder behoefte te hebben aan status vertoon, en omgekeerd.

Bescheidenheid is de neiging om jezelf niet boven anderen te plaatsen. Wie hier hoog scoort ziet zichzelf als gelijkwaardig aan de rest. Wie laag scoort vindt zichzelf op belangrijke punten een uitzondering. Dit staat los van zelfvertrouwen, want iemand kan volstrekt zeker zijn van het eigen kunnen en zich toch niet meer voelen dan een ander. Die combinatie is zeldzaam, maar krachtig.

Een score krijgt pas betekenis in combinatie met de rest van je persoonlijkheidsprofiel. Bij Eerlijkheid-nederigheid is de combinatie met meegaandheid het meest bepalend, omdat die twee eigenschappen samen bepalen hoe iemand overkomt en hoe iemand werkelijk is.

Hoge meegaandheid met hoge eerlijkheid-nederigheid levert iemand op die aardig is en het ook meent. Lage meegaandheid met hoge eerlijkheid-nederigheid levert iemand op die hard onderhandelt en zich aan elke afspraak houdt. Hoge meegaandheid met lage eerlijkheid-nederigheid levert het omgekeerde op, namelijk iemand die prettig is in de omgang, maar het eigenbelang stilletjes voorop heeft staan. Dat is de combinatie die mensen het vaakst verkeerd inschatten, omdat het gedrag zo vriendelijk oogt. Lage meegaandheid met lage eerlijkheid-nederigheid is het meest zichtbaar. Deze personen zijn namelijk direct, hebben eigenbelang voorop en hebben ook weinig moeite om dat te verbergen.

Persoonlijkheidsmodellen zijn pas nuttig als ze verder gaan dan herkenning. Het gaat niet om “dit ben ik”, maar om wat je ermee doet. Hieronder staan handvatten voor beide kanten van de schaal.

• Voor wie hoog scoort: leer het verschil tussen opeisen wat je toekomt en afpakken wat een ander toekomt, want de neiging om die twee op één hoop te gooien kost je geld en erkenning. Benoem je eigen prestatie feitelijk. Dat is geen opschepperij, maar informatie die anderen nodig hebben om je werk op waarde te schatten. Wie dat niet doet, ziet zijn bijdrage aan een ander toegeschreven worden, zoals eerder beschreven bij de prijs van een hoge score.
• Voor wie lager scoort: kies bewust waar je het strategisch vermogen op richt. Dat vermogen is op zichzelf waardevol, zodra het een doel dient dat verder reikt dan jezelf. Toets bij een voordeel of de relatie erna nog bestaat en of je het besluit zou nemen als de ander kon meekijken. Dit zijn twee simpele vragen die veel onnodig verlies voorkomen.
• Voor beiden geldt: samenwerking is geen zachte factor. Wederkerigheid, loyaliteit en altruïsme zijn de reden dat mensen samen dingen voor elkaar krijgen die ze alleen nooit bereiken. Neem een doel dat je nu nastreeft. Kijk waar je score je daarbij helpt en waar ze je in de weg zit. Bepaal vervolgens waar je op moet letten. Een score is geen eindpunt, want persoonlijkheid ligt niet vast. Ze is beïnvloedbaar en veranderbaar, mits je weet wat je wilt veranderen en waarom.

Eerlijkheid-nederigheid beschrijft hoe jij anderen behandelt als er iets te winnen valt. Deze eigenschap is opgebouwd uit oprechtheid, eerlijkheid, hebzucht-vermijding en bescheidenheid. Hoog scoren levert vertrouwen en duurzame samenwerking op, maar kost soms je deel van de opbrengst. Laag scoren levert resultaat op korte termijn, maar kost de relaties waarin het echte resultaat zit.

Geen van beide is een oordeel over wie je bent en geen van beide ligt vast. De vraag is niet waar je staat, maar wat je met die positie doet.

Wil je zien waar jij staat? Onze gratis profielscan geeft je inzicht in hoe je met anderen omgaat en wat dat betekent voor je samenwerking.

Voor wie het complete profiel wil met de combinatie van alle eigenschappen en de facetten daaronder, is onze professionele persoonlijkheidstest de volgende stap.